# औद्योगिक नीति, २०६७ को संक्षेप

### १. पृष्ठभूमि (Background)

* **जारीकर्ता:** नेपाल सरकार (उद्योग मन्त्रालय)।
    
* **आधार:** यसअघिको औद्योगिक नीति, २०४९ ले परिलक्षित गरेका उद्देश्यहरू हासिल गर्न नसकिएको र औद्योगिक विकासले अपेक्षित गति लिन नसकेको विद्यमान परिवेशलाई सम्बोधन गर्न।
    
* **अभिप्राय:** विगतका कमीकमजोरीलाई सच्याउँदै द्रुततर औद्योगिक विकासको माध्यमबाट मुलुकको समग्र आर्थिक, सामाजिक क्षेत्रमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनु।
    

### **नीति विश्लेषणका सात तत्वहरू**

#### १. लक्ष्य र उद्देश्य (Goal and Objectives)

* **लक्ष्य (Goal):** औद्योगिक विकासको माध्यमबाट **आर्थिक वृद्धिदर उच्च बनाउँदै** व्यापक रूपमा **रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना** गर्ने र जनताको आयस्तरमा वृद्धि गरी मुलुकको अर्थतन्त्रमा **उद्योग क्षेत्रको योगदान अग्रणी** बनाउने।
    
* **उद्देश्य (Objectives) (के गर्ने?):**
    
    * **स्वस्थ, पारदर्शी र प्रतिस्पर्धी औद्योगिक वातावरण** सिर्जना गर्ने।
        
    * आयात प्रतिस्थापन गर्ने र निर्यात प्रवर्द्धन गर्ने **मूल्य अभिवृद्धिमा आधारित उद्योगहरू**को विकास गर्ने।
        
    * **विद्युत् आपूर्तिलाई नियमित र भरपर्दो** बनाउने।
        
    * उद्योगहरूको लागि **पर्याप्त र आवश्यक पूर्वाधार** विकास गर्ने।
        
    * **रोजगारमूलक र उच्च प्रविधियुक्त** उद्योगहरूको स्थापना र विकास गर्ने।
        
    * **सीपयुक्त जनशक्ति**को विकास गर्ने।
        

#### २. समस्या पहिचान (Problem Identification)

* **मूल समस्या (किन गर्ने?):**
    
    * औद्योगिक विकासको स्थितिमा **उल्लेखनीय प्रगति हासिल हुन नसक्नु**।
        
    * **विद्युत् आपूर्तिको अपर्याप्तता र अनियमितता**।
        
    * **औद्योगिक कच्चा पदार्थ र बजारको अभाव**।
        
    * **कमजोर पूर्वाधार (सडक, ऊर्जा आदि)**।
        
    * **राजनीतिक अस्थिरता र नीतिगत अस्पष्टता**।
        
    * उद्योगहरूमा **आयातित प्रविधिको अधिक प्रयोग** र **उत्पादन लागत उच्च** हुनु।
        

#### ३. कार्यनीति र रणनीति (Strategies and Action Policies)

* **रणनीति (Strategies) (कसरी गर्ने?):**
    
    * **उद्यमशीलता विकास:** उद्योग स्थापना तथा सञ्चालन गर्न सहज वातावरण तयार गर्ने।
        
    * **संरक्षण:** प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता अभिवृद्धि गर्न उपयुक्त संरक्षण दिने।
        
    * **पूर्वाधार विकास:** औद्योगिक क्षेत्र, विशेष आर्थिक क्षेत्र (SEZ), औद्योगिक ग्राम आदिको विकास गर्ने।
        
    * **प्रविधि र जनशक्ति:** आधुनिक, उच्च र वातावरणीयमैत्री प्रविधिको प्रयोगमा जोड दिने, दक्ष जनशक्ति विकास गर्ने।
        
    * **क्षेत्रगत रणनीति:** प्राथमिकता प्राप्त, निर्यात प्रवर्द्धन, आयात प्रतिस्थापन र अति अविकसित क्षेत्रमा उद्योग स्थापनामा जोड दिने।
        
* **प्राथमिकता प्राप्त उद्योगहरू:**
    
    * जडीबुटी, कृषि वन पैदावार, खनिज, पर्यटन आदिमा आधारित **उच्च मूल्य अभिवृद्धि** गर्ने उद्योगहरू।
        
    * न्यूनतम १०० जनालाई रोजगारी दिने र **नेपाली कच्चा पदार्थ/श्रमको अधिकतम उपयोग** गर्ने उद्योगहरू।
        
    * **सामूहिक व्यापारिक चिन्ह (Collective Trademark)** को विकास गर्ने उद्योगहरू।
        

#### ४. स्रोतको व्यवस्थापन (Resource Management)

* **आर्थिक साधन (कहाँबाट जुटाउने?):**
    
    * **स्वदेशी तथा विदेशी लगानी** लाई प्रोत्साहन गर्ने।
        
    * **औद्योगिक प्रवर्द्धनका लागि कोष (Industrial Promotion Fund)** स्थापना गर्ने।
        
    * **विदेशी मुद्रा आर्जन** गर्ने उद्योगहरूलाई प्राथमिकता दिने।
        
    * जग्गा प्राप्ति, विद्युत् प्रसारण लाइन विस्तार, र पहुँचमार्ग निर्माणमा **सरकारी लगानी** परिचालन गर्ने।
        
* **मानवीय साधन:** दक्ष जनशक्ति उत्पादनका लागि **शिक्षा तथा तालिम संस्थाहरू**सँग समन्वय गर्ने।
    

#### ५. कार्यान्वयन संयन्त्र (Implementation Mechanism)

* **जिम्मेवारी:** नीति कार्यान्वयनको मुख्य जिम्मेवारी **उद्योग मन्त्रालय** र मातहतका निकायहरू (जस्तै: उद्योग विभाग, औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापन लिमिटेड) को हुनेछ।
    
* **समन्वय:** औद्योगिक विकासका लागि आवश्यक पूर्वाधार (विद्युत्, यातायात आदि) विकास गर्ने **सम्बन्धित मन्त्रालय तथा निकायहरू**सँग समन्वय गर्ने।
    
* **समिति:** **उच्चस्तरीय औद्योगिक विकास समन्वय समिति** गठन गरी नीति कार्यान्वयनमा सहयोग र निर्देशन प्रदान गर्ने।
    

#### ६. अनुगमन र मूल्यांकन (Monitoring and Evaluation - M&E)

* **प्रगति सूचक (KPIs):**
    
    * उद्योग क्षेत्रको **कुल गार्हस्थ उत्पादन (GDP) मा योगदान**।
        
    * **औद्योगिक रोजगारीको वृद्धिदर**।
        
    * **विदेशी लगानीको मात्रा**।
        
    * **निर्यात/आयातको अनुपात**।
        
* **समीक्षा विधि:**
    
    * **उद्योग मन्त्रालय** ले नीतिको कार्यान्वयनको प्रगति समीक्षा गर्ने।
        
    * उच्चस्तरीय समन्वय समितिले **नियमित रूपमा अनुगमन र मूल्याङ्कन** गरी आवश्यक नीतिगत सुधारका लागि सरकारलाई सिफारिस गर्ने।
        

#### ७. कानूनी आधार (Legal Basis)

* **आधार:** यस नीतिलाई कार्यान्वयन गर्न **तत्कालीन औद्योगिक व्यवसाय ऐन, २०४९** र सोसँग सम्बन्धित नियमहरूलाई टेकेर आवश्यक **नीतिगत तथा कानूनी सुधारहरू** गर्ने व्यवस्था।
    
* **अधिकार:** नीतिका उद्देश्य हासिल गर्न आवश्यक **कर सहुलियत, भन्सार छुट** र अन्य कानूनी व्यवस्थाहरू गरिने। (नीति आफैंमा कानून नभई कानूनी सुधारको मार्गदर्शन हो)।
    

### **थप महत्त्वपूर्ण बुँदा (Additional Key Points)**

* **बन्द हुने उद्योगको हकमा:** बन्द भएका उद्योगहरूको सम्पत्ति बिक्री वा अन्य व्यवस्थापन गर्न उद्योग मन्त्रालयले **सहजीकरण** गर्ने।
    
* **अति अविकसित क्षेत्र (Annex 4):** जुम्ला, डोल्पा, मुगु, हुम्ला, बाजुरा, अछाम, जाजरकोट, दैलेख, दार्चुला, बझाङ, सल्यान, रुकुम, कालीकोट लगायतका **अति अविकसित क्षेत्र** (Annex 4 मा उल्लेख) मा स्थापित उद्योगहरूलाई **अतिरिक्त सुविधा** दिने।
    
* **प्रतिबन्धित उद्योगहरू (Annex 3):** हातहतियार, गोलाबारुद, **सुरक्षात्मक छपाइ (Security Printing)**, चुरोट/बिडी/सिगार, वियर/मदिरा, ढुङ्गा/गिट्टी/बालुवा उत्खनन गर्ने उद्योगहरूलाई निषेधित क्षेत्रमा राखिएको।